Hoe een Twentse ademfysioloog topsporters en medici leert ademen

In een monumentaal pand onder de schoorsteen van Boekelo zetelt een man die beweert ‘gebakken lucht’ te verkopen. Maar wie spreekt met Steven Zwerink, ontdekt al snel dat er achter zijn nuchtere Twentse humor een hele bak wetenschappelijke informatie schuilgaat. Als ademfysioloog leert hij topsporters van FC Twente en medici dat functionele ademhaling een waanzinnig effect heeft op prestaties en gezondheid.

Het verhaal van Steven Zwerink begint op de atletiekbaan. Als topsporter behoorde hij tot de nationale top op de 400 meter sprint en miste hij de Olympische Spelen van 2008 in Peking op een haar na. Het noodlot sloeg later toe in de vorm van een zwaar auto-ongeluk. Een whiplash en een ernstige hersenschudding zetten zijn leven stil. Hij kreeg problemen met zijn geheugen, zijn slaap en zelfs de Engelse taal ontviel hem. Zwerink liep alle medische trajecten af, maar niemand zorgde voor verandering.

De ommekeer kwam door een ontmoeting met een specialist die hem op zijn ademhaling wees. Hoewel hij aanvankelijk sceptisch was, veranderde alles na de eerste ontmoeting. “Toen ging ik in één sessie van nacht naar dag”, vertelt Zwerink. “Mijn scepticisme veranderde in een, durf ik rustig te zeggen, ongezonde obsessie.” Hij dook de wetenschappelijke literatuur in en ontdekte een gat tussen de medische wereld en de praktijk. “Een longspecialist weet alles van longaandoeningen en een inspanningsfysioloog werkt met VO2-max metingen voor zuurstofopname, maar ik ben bezig met de effecten van het verplaatsen van lucht in en uit het lijf in kaart te brengen.”

Waarom ademhaling nu actueler is dan ooit

In de huidige maatschappij staan we constant ‘aan’. Volgens Zwerink hebben we geen tekort aan informatie of prikkels, maar juist aan het vermogen om af te schakelen. Hij ziet een patroon dat hij herkent bij veel kantoorwerkers: het onbewust inhouden van de adem tijdens geconcentreerd werken. “Iedere keer onbewust de adem inhouden, ontregelt je zenuwstelsel”, legt Zwerink uit.

“Als wij ‘s ochtends beginnen op nul en de stress neemt toe gedurende de werkdag, dan val je ineens in een gapend gat en ben je rusteloos. Dat is de reden dat je ‘s avonds niet in slaap valt.” Hij leert mensen hoe ze met simpele technieken, zoals Box Breathing, gedurende de dag de balans kunnen herstellen. Hierdoor is het lichaam ‘s avonds beter in staat om natuurlijk in slaap te vallen. En zelfs de allerkleinsten kunnen op een speelse manier leren hoe ze hun ademhaling kunnen gebruiken. Dat laat Zwerink zien in zijn kinderboek Leeuw & Luiaard, ademavonturen in de jungle.

Ademhaling in de sportwereld: De motor van FC Twente

Zijn nuchtere, praktische benadering heeft inmiddels de deuren geopend van de Eredivisie. Zwerink werkt al drie jaar nauw samen met de selectie van FC Twente en staat inmiddels zijn zevende Eredivisieclub bij. Ook atleten van Team NL weten hem te vinden in hun jacht op medailles.

Wat levert het een topsporter op? “Het gaat om het prestatieniveau”, zegt Zwerink. “Ik werk met triatleten die merken dat ze met een lagere hartslag dezelfde snelheid kunnen lopen. Dat is de holy grail in duursport.” Door de ademspieren en de ademprikkel te trainen, worden sporters belastbaarder en herstellen ze sneller van blessures. “Juiste ademhaling zorgt dat we beter bewegen en het lichaam gebruiken zoals het bedoeld is.”

In de sport zet hij soms extremen in om de ademhalingsspieren en de ademprikkel te versterken. “We variëren het van ijsbaden tot trainen onder water. Dat zijn de momenten waarop je leert omgaan met weerstand.” In de tuin en de trainingsruimte van Zwerink in Boekelo staat dan ook een ijsmachine die regelmatig overuren draait. Ijsbadderen is voor hem geen trend, maar een methode om het zenuwstelsel te trainen. “Ik zit regelmatig in water terwijl het buiten min 11 is”, vertelt hij. Het ijsbad fungeert als een gecontroleerde omgeving waarin je leert niet te reageren op de acute stressprikkel.

Ademhaling voor het bedrijfsleven: Geen yoga-instructeur

Ondanks de resultaten stuit Zwerink regelmatig op scepsis, vooral in sectoren zoals de bouw of IT. “Iedereen zit gezond in de weerstand voordat ik begin”, lacht hij. “Dan zie ik mannen van veertig plus die denken: wat komt die yoga-instructeur doen?”

Zijn achtergrond in de marketing helpt hem om die weerstand te breken met humor en feiten. “Ik zeg dan heel plat: als je ongemerkt je adem inhoudt tijdens je werk, dan donder je eerder van de steiger af. Dan zijn er meer bedrijfsongevallen.” Hij maakt de vertaalslag van fysiologie naar werkvloer, waarbij hij aantoont hoe ademhaling direct invloed heeft op creativiteit, productiviteit en werkgeluk.

De jaaropleiding voor tandartsen en paramedici

Naast zijn werk voor bedrijven en in de sportwereld heeft Zwerink een instituut opgericht. Hier geeft hij een jaaropleiding ademfysiologie aan inmiddels zestig studenten, waaronder mensen van de KNVB, de politie en het leger. Die het weer meenemen naar hun eigen team en daardoor beter problemen kunnen herkennen die samenhangen met ademen.

Een opvallende doelgroep binnen de opleiding zijn de tandartsen en orthodontisten. In zijn opleiding leren zij de relatie tussen de bovenkaak, tongpositie en chronische mondademhaling. “Als een kind veel gaatjes heeft, is dat soms niet het gevolg van slecht poetsen, maar omdat die hele dag met een open mond rondloopt. Ook kunnen de kaken zakken en kan de gezichtsvorm veranderen. Dat heeft gevolgen voor de gezondheid.”

Voor elke zorgprofessional is de opleiding een nuttige verdieping: “Een arts krijgt in de basisopleiding vaak maar vier uur les over ademhaling,” vertelt Zwerink. Hiermee creëert hij meer bewustzijn over het goed gebruiken van de luchtwegen binnen medische disciplines.

‘De neus is om te ademen, de mond om te eten’

Hoewel Zwerink zelf zeven minuten zijn adem kan inhouden en traint met topsporters onder water, kan iedereen nu al beginnen met een snelle taak: “Door je neus ademen. De neus is om te ademen, de mond is om te eten.”

Deelnemers van zijn trainingen, die van tevoren net zo sceptisch als Zwerink waren, merken meteen een verschil nadat ze meer door de neus ademen. En dat is precies het doel: mensen laten inzien dat ademhaling een praktische tool is die direct resultaat geeft. “Het is niet zweverig, het is heel praktisch en het kan werknemers en sporters heel veel brengen.” Vanuit Boekelo blijft Zwerink bouwen aan een landelijk netwerk van experts die begrijpen dat wie de ademhaling beheerst, de regie over zijn eigen prestaties en gezondheid terugkrijgt.